30.YILIN ANISINA: ATMK’NIN KURULUŞ ÖYKÜSÜ
1970’lerden sonra ise aydınlatmaya yönelik yüksek lisans ve doktora programları gündeme gelmiş, aydınlatma dersi veren kurumların sayısı çoğalmaya başlamıştır. Bu bağlamda aydınlatma alanında çalışanları bir araya getirme, bilgi üretme, bilgi paylaşma ve aydınlatma konusunda bilinçlenme yaratmak amacıyla bir topluluk oluşturma girişimleri, 1980’li yılların başında dönemin mimar ve elektrik mühendisi akademisyenleri, yine Yıldız Teknik Üniversitesi ve İstanbul Teknik Üniversitesi öğretim üyeleri tarafından sürdürülmüştür.
Şekil 1’de 1982 yılında yapılan toplantılarda, benim not aldığım katılımcı listesine yer verilmiştir.
Şekil 1. 1982 yılı toplantıları katılımcıları.
Bu girişimin hayata geçmesi çeşitli nedenlerle uzamış, başta Prof. Dr. Mehmet Şener Küçükdoğu olmak üzere diğer kurucu üyelerin yoğun çabaları ile “Aydınlatma Türk Milli Komitesi (ATMK)” 31 Ekim 1995 tarihinde, 22449 sayılı Resmi Gazete’de yayınlanan yönetmelik ile kurulmuş ve faaliyetlerine başlamıştır. Kurucu üyeler olan Mehmet Şener Küçükdoğu (İTÜ), Müjgan Şerefhanoğlu (YTÜ), Fatma Rengin Ünver (YTÜ), Sermin Onaygil (İTÜ), Dilek Enarun (İTÜ), Alpin Yener (İTÜ) ve Leyla Öztürk (YTÜ) ilk Yönetim Kurulu’nda yer alarak görevlerine başlamışlardır.
Aydınlatma Türk Milli Komitesi, yalnızca ulusal grupları olan ülkelerin katılabildiği Uluslararası Aydınlatma Komisyonu’na (CIE, Commission Internationale de L’éclairage) 1996 yılında, üye olmuş ve Yönetim Kurulunda Türkiye’yi temsil etmeye başlamıştır. 1900 yılında on ülkenin katılımı ile “The Photometric Commission” adı altında kurulan CIE, 1913 yılında günümüzdeki adını almış olup ekonomik ve politik bir hedefi olmadan, yalnızca aydınlatma alanına yönelik bilimsel konuların ele alındığı çeşitli ortamlar oluşturarak, bilgilerin üretilip paylaşıldığı çalışmalar gerçekleştirmektedir.
ATMK da Uluslararası Aydınlatma Komisyonu’nun hedef ve yönetmeliğine uygun olarak, siyasi ve ticari amaç gözetmeden etkinlikler yapmaktadır. Bu bağlamda, ülkemizdeki ışık ve aydınlatma ile ilgili kişi ve kuruluşlarla iletişim içinde bulunma, onları çeşitli platformda temsil etme, yerli ve yabancı etkinliklere katılım ve katkı, bilimsel ve eğitici toplantılar düzenleme vb. görevler yürütülmektedir.
Başlangıçta kurucu üyeleri aydınlatma alanında çalışan mimar ve elektrik mühendisi akademisyenler olmakla birlikte, ilerleyen yıllarda ülkemiz aydınlatma sektörünün tasarım, uygulama ve üretime yönelik kamu ve özel kuruluşlarında çalışan bireysel ve kurumsal üyeler ATMK’nın yönetim kurulunda yer almıştır. Böylece sektör temsiliyeti kuvvetlenerek, aydınlatma alanında ulusal/uluslararası çalışmalar yürütmeyi, bunlar için gerekli platformları oluşturmayı amaçlayan daha güçlü ve sağlam bir yapı oluşturulmuştur. Nitekim, bugün için Aydınlatma Türk Milli Komitesi çatısında 73’ü sektörden kurumsal olmak üzere toplam 179 üye bir araya gelmiş olup, çalışmalara katkı koymaya devam etmektedir. Üye yelpazemiz mimar, elektrik, elektronik, fizik, endüstri, makine mühendisleri, göz doktoru vb.; kurumsal üye profilimiz tasarımcı, aygıt üreticilerinin yanı sıra otomotiv aydınlatma elemanları üreticisi vb. değişik meslek gruplarının katılımı ile daha da zenginleşmiştir. Bu durum, çok disiplinli bir konu olan Aydınlatmada, bizlere daha farklı ve geniş ufuklar sağlamaktadır.
30.yaşımıza bastığımız 2025 yılından geriye, arkama baktığımda, ATMK olarak yaptığımız çalışmalar açısından birçok dünya ülkesi aydınlatma gruplarından daha etkin olduğumuzu söyleyebilirim. Bu çalışmalar Komitemiz web sayfasında ayrıntılı olarak yer almakla birlikte, burada da bazılarına değinmek ve hatırlatmakta yarar görüyorum.
1996 yılından bu yana, Pandemi Dönemi hariç, iki yıl aralıklarla ATMK Ulusal Aydınlatma Kongreleri düzenledik. İlk kongreden başlayarak, aydınlatma konularındaki akademik ve uygulama çalışmalarının sözlü aktarımının yanı sıra, üretici sektör paydaşlarımızın yer aldığı sergi ve fuarlar gerçekleştirdik. 1996 yılındaki ilk kongremiz İstanbul Teknik Üniversitesi Taşkışla binasının 109 numaralı salonunda yapılırken, salon fuaye ve bina koridorlarında yer alan kurumsal üye aydınlatma firmalarımız ürünlerini sergiledi ve paydaşlarla buluştu.
Yıllar ilerledikçe küçük ölçekteki aydınlatma sergileri, birçok yabancı firmanın da yer aldığı geniş alanlara yayılarak, büyük sayıdaki ziyaretçilerin katıldığı kongre ve fuarlara dönüştü. Sergi ve fuarların kongreler ile birlikte yapılması katılımcılara teori, uygulama ve sanayi iş birliğinin öneminin gösterilmesinde büyük rol oynadı. ATMK Ulusal Kongrelerinin gerçekleştirmesine katkı veren, özellikle kurumsal üyelerimize ve sergi/fuar şirketlerine, destekleri için buradan da çok teşekkür ediyorum.
Düzenlediğimiz kongrelerden sonuncusu olan 14. ATMK Ulusal Kongre’si, 27-28 Kasım 2025’ te, kuruluş tarihimiz ile çok yakın günlerde gerçekleştirilirken, davetli konuşmacı, bildiri sahibi, ziyaretçi ve üyelerimizin de katılımı ile 30. Yılımızı birlikte kutlama fırsatını da yakaladık. ATMK olarak kongre ve birçok etkinliğimizde, Aydınlatma Gereçleri İmalatçıları Derneği (AGİD) ile birlikte çalışarak birbirimize destek olduk.
2014 yılında “ATMK Temel Aydınlatma”, 2023 yılında “ATMK Özel Konulu Aydınlatma”, seminerlerine başladık. Bu seminerleri düzenli olarak yılda dört kez yaparak sektörde yer alan ve/ya da yer almayı planlayan kişilerin/kurumların aydınlatma bilim alanının temel gerekleri, aydınlatma tekniğinin ana kuralları konusunda bilinç ve bilgi düzeyinin yükselmesine katkı verdik. Gelecek günlerde, eğitim seminerlerimizi içerik açısından daha çeşitlendirerek ve zenginleştirerek sürdürmeyi planlıyoruz. Uluslararası ortamlarda, bu tür sürekli eğitim seminerlerinin diğer ülkelerde gerçekleştirilemediği, ATMK’nın bu konuda başarılı olduğu ve örnek alınabileceği ifade edilmektedir.
TMMOB Elektrik Mühendisleri Odası, Mimarlar Odası, İç Mimarlar Odası, İstanbul Ticaret Odası, İstanbul Sanayi Odası, Üniversite, Belediye; Bakanlık vb. kuruluşlarca gerçekleştirilen çeşitli toplantı ve seminerlerde ATMK olarak yer alarak bilgi alışverişinde bulunduk. Özellikle 2001 yılında Diyarbakır Elektrik Mühendisleri Odası’nın daveti ile başlayan, daha sonraki yıllarda İzmir Elektrik Mühendisleri Odası’nın yaptığı kongre ve sergiler kapsamında birçok Aydınlatma Sempozyumu düzenledik. Bunların sonuncusu olan XII. Aydınlatma Sempozyumunu (AYSEM), yine ATMK’nın 30. Kuruluş tarihine yakın bir zamanda, 23 Ekim 2025’te İzmir’de gerçekleştirerek, bilgi aktarımı ve paylaşımı ile yeni sektör birliktelikleri, güzel anılar kazandık.
Yukarıda belirttiğim üzere Aydınlatma Türk Milli Komitesi olarak, 1996 yılından bu yana, Uluslararası Aydınlatma Komisyonu’nun yönetim kurulunda Türkiye adına temsiliyet sağlamakta, oylamalara katılmakta, CIE kongre ve toplantılarına ev sahipliği yapmaktayız. Üyelerimiz, ayrıca her biri aydınlatmanın belli bir alanını kapsayan CIE bölümlerinin yönetimi, teknik komite yayınlarının oluşturulması, denetlenmesi vb. konularda katkı sağlamaktadır.
ATMK aynı yıllarda, Avrupa ülkeleri aydınlatma sektör temsilcilerinin oluşturduğu “Lux Europe” organizasyonuna üye oldu, yönetim kurulunda yer aldı ve İstanbul’da kongreler düzenleyerek yapılan çalışmalar ile Türkiye’nin adının duyulmasına katkı sağladı. Uluslararası ilişkileri açısından, 1999 yılında Bulgaristan-Varna’da yapılan kongrede temeli atılan ve Balkan ülkelerini bir araya getiren “Balkan Aydınlatma Birliği (Balkan Lighting Society)” nin kurucu üyesi olunması, yönetim kurulunda temsil edilmesi ve en son BalkanLight 2024 Kongresine İstanbul’da ev sahipliği yapılması da önemli bir yer tutmaktadır.
Komitemiz önderliğinde gerçekleştirilen girişimler sonucunda Yönetim Kurulu’nda Bulgaristan, Bosna-Hersek, Hırvatistan, Kuzey Makedonya, Romanya, Sırbistan, Slovenya, Türkiye ve Yunanistan olmak üzere 9 ülkeden temsilcilerin aktif olarak yer aldığı BalkanLight’2024 Konferansı aralarında Japonya, Kuzey Kore, Almanya, Avusturya, İspanya, Slovakya, Belarus, Meksika gibi ülkelerin de olduğu farklı kıtalardan 17 farklı ülkeden katılımcılarla gerçekleştirildi.
Yurtiçi ve yurt dışındaki etkinliklerimiz ile, aydınlatmaya ilgi duyan, bu alanda çalışmaya gönül veren genç üyelerimiz ile “Genç ATMK’lılar projesini ve aydınlatmada staj” konusunu başlattık. Böylece, komitemizin kuruluş amaçları doğrultusunda etkin olabilmesi ve daha geniş bir kitleye yayılabilmesi için aydınlatma alanındaki çalışmalarımıza katılımı arttırmaya yönelik değişik bakış açıları yaratmayı hedefledik.
Geriye baktığımda, kuruluşumuzdan sonra geçen otuz yıl içinde bir miktar yol kat etmiş olsak ta, ilerleyen günlerde, yine ulusal-uluslararası kongreler, sergiler, toplantılar, eğitimler yapmaya devam etmemiz, ilerleyen bilim ve teknolojinin hızına ayak uydurmamız gerektiğini görüyorum. Bu nedenle, sektörde yer alan, almayı planlayan tüm aktörleri Komitemizle ilişkilerini daha da güçlendirmeye, çevrelerindeki kişi ve kurumların bizlerle bağlantı kurmasına yardımcı olmaya ve Aydınlatma Türk Milli Komitesi Üyeliği’ne davet ediyorum.
Son sözler olarak, yıllar önce bir büyüğümden öğrendiğim “talep edilenin kalitesini, talep edenin kalitesi belirler” deyişini burada yazmak istiyorum. Bu bağlamda, aydınlatma alanındaki taleplerin iyileşebilmesi, kalitesinin artabilmesi için, öncelikle talep eden kişilerin bu konudaki bilgi, deneyim vb. özelliklerinin iyileştirilmesi zorunludur. Aydınlatma Türk Milli Komitesi olarak, talep edenlere her zaman katkı sunmaya hazır olduğumuzu bir kez daha vurguluyorum.
Otuz yıllık süreçte, başlattıkları çalışmaları ile Komitemize bugünün yolunu açan değerli hocalarımıza, kurucu ve yönetim kurulu üyelerimize, desteklerini her zaman gösteren kurumsal ve kişisel üyelerimize, iş birliği yaptığımız kuruluşlara teşekkür ederim. Bilimin, teknolojinin ve ışığın rehberliğinde, nice aydınlık 30 yıllar diyerek aydınlatma topluluğumuza verimli, başarılı ve güzel anılar dolu günler diler, sevgilerimi sunarım.
Prof. Dr. Fatma Rengin ÜNVER
ATMK Kurucu Üyesi
ATMK 10. Dönem Yönetim Kurulu Başkanı
ATMK 11. Dönem YK Başkan Yardımcısı
24 Şubat 2026/İstanbul