ATMK’dan Genç Araştırmacılarımıza Destek

Aydınlatma bilimi açısından doğal ya da yapay ışığın, aydınlattığı canlı (insan, hayvan, bitki) türleri üzerinde yol açtığı herhangi bir olumsuz etki “ışık kirliliği” olarak tanımlanır. Özellikle kentlerdeki gece yapılan dış aydınlatmalarda kullanılan yapay ışık gereği gibi kurgulanmadığında/tasarlanmadığında, kent kullanıcılarını sağlık, verimlilik, ekonomik bakımdan etkileyerek, maddi ve/ya da manevi açıdan olumsuzluklara neden olan ışık kirliliği ortaya çıkmaktadır. Işık kirliliği:

• İnsanların görsel eylem ve çeşitli etkinliklerinin güçleşmesi ya da engellenmesi,

• Yaban yaşamında, bitki ve hayvanların yaşamında, ekosistemde değişikliklerin olması,

• Yapay enerji tüketiminin artması,

• Kent görünümünün bozulması,

• Astronomik gözlemlerin güçleşmesi ya da engellenmesi

olarak örneklenebilir.

Günümüzde büyük önem kazanan, gece yapay ışık kirliliği konusuna yönelik olarak, Edremit Bilim ve Sanat Merkezi (BİLSEM) Fen Bilimleri Öğretmeni Ahmet Alkaya ile 11. Sınıf öğrencileri Ecmel Yenigün ve Ceylin Çakan “Işık Avcısı AI” başlıklı bir proje geliştirmişlerdir. Çalışmaları, TÜBİTAK 2204-A Türkiye Lise Öğrencileri Araştırma Projeleri Yarışması’nda Coğrafya alanında Teşvik Ödülü’nü almışlardır. Projenin temeli “Vatandaş Bilimi (Citizen Science)” felsefesine dayanmaktadır.

“Işık Avcısı AI” çalışmasının amacı, kentlerdeki dış aydınlatmada kullanılan yapay ışık kaynaklarının/sokak armatürlerinin ışık yayımlama özelliklerini analiz ederek değerlendirmeye yönelik bir sistemi oluşturmak, akıllı telefonlar üzerinden mobil olarak uygulanmasını sağlamak olarak özetlenebilir. Proje, sokak aydınlatma armatürlerinin bulunduğu yerden (sahadan) çekilen fotoğraflarını analiz eden bir yapay zeka (AI) altyapısına sahiptir. Sistem, fotoğraftaki armatürün tipini ve ışık dağılımını teşhis ederek “Yukarı Yönlü Işık Oranı (ULOR)” üzerinden atmosfere kaçan ışık miktarını ve bu israfın neden olduğu yıllık parasal kaybı (TL bazında) hesaplayabilmektedir. Böylece çevre bilinci, somut ve ölçülebilir bir ekonomik tasarruf projeksiyonu ile birleşmektedir.

“Işık Avcısı AI” projesi teorik bir farkındalık çalışması olarak kalmamıştır. Edremit Belediyesi’nin “Akıllı Şehir Entegrasyon Protokolü” ile saha uygulamalarına da başlanmıştır. Bu uygulamalarda, kent kullanıcılarının akıllı telefon üzerinden bildirdiği armatürlerin durum ve konum verileri toplanıyor, bu veriler aracılığı ile anlık/canlı kirlilik haritaları oluşturuluyor, yapay zeka ile analizler yapılıyor, raporlar hazırlanıyor. Düzenli olarak oluşturulan raporlar ile yerel yönetimlerin karar alma süreçlerine ve aydınlatma planlamalarına altlık oluşturması amaçlanmaktadır. Gerçekleştirilen Edremit Pilot Saha çalışma sonuçlarının modellenerek yanlış yönlendirilmiş armatürlerin doğru (tam perdeli) ve LED ışık kaynaklı sistemlerle değiştirilmesinin %45 oranında net enerji tasarrufu sağlayacağı örneklenmiştir. Proje grubu, ayrıca SQM (Sky Quality Meter) ile Edremit Kaz dağları bölgesinde ışık kirliliği ölçümlerine başladıklarını, bu bağlamda fiziksel sınırlarını modelledikleri Kaz Dağları’nı, uluslararası sertifikalı bir “Karanlık Gökyüzü Parkı” konumuna getirme isteklerini de ifade etmektedir.

Aydınlatma Türk Milli Komitesi (ATMK) olarak, “Işık Avcısı AI” projesini kurgulayan ve gerçekleştiren Ahmet Alkaya Hoca ile öğrencileri Ecmel Yenigün ve Ceylin Çakan’ı aydınlatma ve ışık kirliliği konusunu ele alan çalışmaları için kutluyoruz. Kendileri ile yaptığımız toplantıları ve bilgi paylaşımlarımızı sürdürerek, projelerini desteklemeye devam edeceğiz. İnanıyoruz ki, akademik birikim, sektörel standartlar ve gençlerimizin inovatif teknolojileri bir araya geldiğinde, Türkiye’nin aydınlık geleceğini karanlık gökyüzümüzü koruyarak inşa edebiliriz. Işığı gökyüzüne değil, önümüze tuttuğumuz yarınlarda buluşmak dileğiyle.

ATMK Yönetim Kurulu a.

Prof. Dr. F. Rengin ÜNVER

Başkan Yardımcısı